شمس الدين احمد
13
خزائن الملوك ( فارسى )
مىباشد اما عظم الورك در هريك سرين يكىست كه دو عدد باشد و هريك استخوان مذكور بعظم لا اسم له شهرت دارد و نزد متشرحين انگلستان باتفاق پيروان اطباى يونان بسه حصه منقسم شده اسامى جداگانه دارد چنانچه حصهء طرف وحشى يعنى فرازين را كه مفرطحست و از ان بلندى ورك مرتب مىشود عظم الحرقفه نامند و حصهء طرف انسى يعنى زيرين را كه هنگام نشستن بر جاى نشست ملحق مىشود عظم العجب و حصهء قدام را كه بر پيش ورك واقعست عظم العانه مىخوانند و اين استخوانها با عظم العجز و عظم الفخذ پيوستگى مىدارد و پيروان اطباى يونان عظم الحرقفه را عظم الخاصره و عظم العجب را حق الورك نيز مىنامند و بايد دانست كه ورك از چهار استخوان دو استخوان حرقفه و عجب و يك استخوان عجز و يك استخوان عصعص مركبست اما عظم الفخذ يعنى استخوان ران در هر دو جانب يكىست كه دو عدد باشد و اين استخوانهاى درازست كه جسم اينها از جانب قدام يعنى وحشى محدب و از جانب خلف يعنى انسى مقعر مىباشد و هريك از راس فوقانى در حق الورك و از راس تحتانى با استخوانهاى قصبة الكبرى و عظم الرضفه اتصال مىدارد اما عظم الرضفه كه به عربى عين الركبه و به فارسى آئينهء زانو مىنامند در هر دو جانب يكىست كه دو عدد باشد و در هريك ازين استخوانها دو سطح و دو راس مىباشد چنانچه سطح برونى محدب و خشن و سطح درونى المس ؟ ؟ ؟ و راس فوقانى پهن و مدور و راس تحتانى مخروطى يافته مىشود و با عظم الفخذ پيوستگى دارد اما عظام الساق كه بهندى پندلى گويند در هر دو جانب دو دو استخوانست كه چهار عدد باشد و يكى را قصبة الكبرى و دومى را قصبة الصغرى مىنامند اما قصبة الكبرى كه جانب انسى يعنى درونى ساق واقعست استخوانىست دراز و جسم مثلث دارد و از راس فوقانى كه سطبر و حفرهوار مىباشد با استخوان عظم الفخذ و از راس تحتانى كه به نسبت فوقانى آن خرد و مربع باشد با استخوانهاى قصبة الصغرى و عظم الكعب پيوستگى مىيابد و قصبة الصغرى كه جانب وحشى يعنى برونى ساق واقعست به درازى با قصبة الكبرى مساوى و در سطبرى از وى كمتر باشد و جسم مثلث دارد كه در ان سه سطح و سه كناره يافته مىشود و از راس فرازين كه سطبر و كلان مىباشد بذريعهء نشيب با استخوان قصبة الكبرى پيوستگى دارد و از راس فرودين كه پهن دراز و قدرى بيضاوى و سطح درونى آن وسم و مثلث مىباشد با عظم الكعب مىپيوندد اما عظام القدم در هر دو جانب هفت هفتست كه جمله چهارده عدد باشد و من جملهء هفت استخوان مذكور اول عظم الكعبست كه در ان فرازين و زيرين دو سطح و درونى و برونى دو كناره و مقدم و مؤخر دو راس يافته مىشود و با چهار استخوانهاى مفصلهء ذيل يعنى قصبهء كبرى و قصبهء صغرى و عظم العقب و عظم الزورقى ارتباط دارد دومى عظم العقبست كه در ان فوقانى و تحتانى و درونى و برونى چهار سطح و مقدم و مؤخر دو راس يافته مىشود و با دو استخوان مندرجهء تحت